Jest to raport z badań organizacji nad tym, na ile polski rząd jest chętny, by współpracować z obywatelami, dawać im informację i też korzystać z informacji wytworzonych przez obywateli i obywatelki. Ciekawa wizja, jaką przedstawiono w raporcie, tym ciekawsza może być dla watchdogów, gdyż podstawą otwartego rządu wg przedstawionej koncepcji jest przejrzystość administracji. Nic tak dobrze nie wpływa na możliwości prowadzenia strażnictwa, jak więcej dostępnej informacji publicznek.

 (źródło: "Mapa drogowa otwartego rządu w Polsce" wersja z dn. 9.06.2011, s. 20)

Jak piszą autorzy Raportu, realizacja idei otwartego rządu powinna być procesem stopniowym, a pierwszy z czterech wskazanych etapów to właśnie zwiększanie przejrzystości państwa.  Podkreślił to również Prezydent Komorowski w przemówieniu otwierającym konferencję

"Bez wiedzy, bez dostępności do informacji, trudno sobie wyobrażać angażowanie się ludzi inne niż angażowanie się przeciw państwu, wydzierania państwu informacji, niekoniecznie szlachetnego wykorzystywania tych informacji."

(cytat za: PAP)

W samym Raporcie nacisk na przejrzystość jest bardzo silny i jest to przejrzystość definiowana bardzo szeroko, nie tylko „analogowo", ale także „cyfrowo". I tej cyfrowo udostępnianej informacji stawia się coraz więcej wymagań. Nie wystarczy już udostępniać na stronach Biuletynów Informacji Publicznej lub poprzez e-mail. Informacja ma być udostępniana pro-aktywnie (jeszcze zanim obywatele o nią poproszą) i w sposób właściwy technicznie - tak, by każdy mógł mieć do niej łatwy dostęp.

Etap pierwszy: zwiększenie przejrzystości państwa

 Pierwszy krok to zagwarantowanie przejrzystości działań instytucji państwowych ‒ przez udostępnienie w sposób otwarty szeroko pojętej informacji publicznej. Nie jest przy tym konieczne publikowanie wszystkich informacji i danych posiadanych, zbieranych lub wytwarzanych przez urzędy, lecz jedynie tych, które będą użyteczne z punktu widzenia obywateli i innych podmiotów.

Państwo powinno również wywiązywać się z obowiązków wynikających z przepisów regulujących dostęp i ponowne wykorzystanie informacji publicznych, a dotyczących między innymi prowadzenia Biuletynów Informacji Publicznej oraz udostępniania informacji na wniosek.

Instytucje powinny gwarantować, że zasoby te spełniają standardy otwartości i dostępności informacji i danych publicznych.

Udostępnianie danych jest też pierwszym krokiem w kierunku zmiany kultury organizacyjnej administracji i większej otwartości instytucji publicznych.

("Mapa drogowa otwartego rządu w Polsce" wersja z dn. 9.06.2011, s. 166)

 

A jak skorzystają z tego wszystkiego strażnicy i strażniczki?

Poniżej odniosę się do wybranych postulatów z perspektywy działań strażniczych.

Rekomendacja 4.:

• Wszystkie podmioty realizujące zadania publiczne powinny być zobowiązane do udostępniania informacji publicznych

Ta akurat rekomendacja już jest wdrożona, za to niestety różne raporty pokazują, że niekoniecznie dobrze działa w praktyce.

Rekomendacja 5.:

• Udostępniane powinny być także te publiczne zasoby informacyjne, które nie są objęte zakresem ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Ta rekomendacja jest bardzo potrzebna, tym bardziej, że coraz więcej jest prób wyłączania informacji będących w posiadaniu instytucji publicznych, w ogóle poza zakres tego, co uważa się za „informację publiczną". Dodatkowo, jeśli instytucja nie chce udostępnić informacji, najczęściej poza tym, że w ogóle nie odpowiada na wniosek, pisze, że  to nie  jest informacja publiczna. Powyższą rekomendację można w takim razie odczytywać jako reakcję na ten niebezpieczny trend, jak i  na działania legislacyjne. Jest to zaszczepianie idei otwartości, jako podstawy funkcjonowania administracji i wyznacznika tego, co robić gdy prawo jest np. niejasne.

Rekomendacja 6.:

• Instytucje publiczne powinny prowadzić i aktualizować repozytoria i katalogi danych.

Dla strażników ważne jest, żeby wiedzieć o co pytać. Często nie wiadomo jakimi informacjami dysponują instytucje publiczne, bo coś, co zakładamy, że instytucja zbiera, niekoniecznie musi odpowiadać rzeczywistości. Dlatego postulat aktualizowanych repozytoriów, od razu na stronach www ma znaczenie nie tylko dla wykorzystywania danych, ale także dla wiedzy o stanie faktycznym zakresu danych zbieranych przez instytucje, a zatem o co można ją zapytać, nie narażając się na odpowiedź „takimi danymi nie dysponujemy".

Rekomendacja 11.:

• Otwartość informacji publicznej należy wdrażać stopniowo, zaczynając od zasobów już dostępnych oraz najbardziej wartościowych.

Podstawowym problemem jest rozstrzygnięcie tego, które informacje są najbardziej wartościowe i na jakiej podstawie o tym decydować. Wszelka uznaniowość instytucji publicznych, także w tym względzie, budzi obawy.

Rekomendacja 9.:

• Zasoby publiczne powinny być udostępniane zgodnie z technicznymi standardami otwartości.

To jeden z ważniejszych postulatów z perspektywy nowoczesnych organizacji strażniczych, bo to może bardzo usprawnić naszą pracę. Dostępność informacji to nie tylko możliwość ich obejrzenia, ale także możliwość ich porównywania w wybranych, zgodnie z obszarem badawczym, zakresach. Jeśli dysponujemy tylko „zamkniętymi skanami", to pozostaje nam żmudna praca z ręcznym budowaniem własnych baz i na ich podstawie tworzenia analiz. Często też rezygnujemy z „cyfryzacji" tych nieporęcznych formatów i - w imię efektywnej pracy oraz wykonania minimum założonych celów - wybieramy tylko te najpotrzebniejsze dane, które wpisujemy bezpośrednio do raportu. Techniczna otwartość przekazywanych informacji będzie zatem znaczącym wskaźnikiem wypełniania postulatów.

Prezydent i rząd popierają otwarte rządzenie!

Co ważne, również podczas konferencji prezentującej raport padło bardzo wiele ważnych słów na temat otwartego rządu i tym, co jest ważne dla jego funkcjonowania. Minister Boni podkreślił, że otwarty rząd to coś więcej niż tylko sprawne e-usługi. A pełny dostęp do informacji publicznej to dostęp cyfrowy.  Prezentowano również szereg przykładów z Wielkiej Brytanii i ze Stanów Zjednoczonych na to, że właściwe przetwarzanie informacji publicznej jest szansą na usprawnienie i zwiększenie efektywności działań administracji, przy jednoczesnym obniżeniu kosztów jej funkcjonowania.

Przejrzystość działania rządu to nie jedyny czynnik świadczący o otwartości.  Zgodnie z zaprezentowaną koncepcję na otwartość składają się również efektywność działania i zaangażowanie. Doskonale przedstawia te zależności i ich składniki poniższa matryca:

 (źródło: "Mapa drogowa otwartego rządu w Polsce" wersja z dn. 9.06.2011, s. 30)

Otwarty rząd to sprawna administracja, niebojąca się obywatela. Konsultująca swoje decyzje i prosząca o informację zwrotną. To rządzący, którzy podejmują decyzje w oparciu o wiedzę dostarczaną przez obywateli. To rząd, który dzieli się swoimi zasobami, zachęcając do wykorzystywania stworzonych za publiczne pieniądze produktów do własnych obywatelskich i komercyjnych celów.

Pomóż współtworzyć "Mapę drogową"!

Raport jest dostępny na stronach Centrum Cyfrowego, gdzie można znaleźć zrówno jego rozbudowaną roboczą wersję, 30-stronnicowy skrót, jak i link do strony, na której można wciąż komentować zaprezentowany Raport - gdyż obecna wersja jest poddawana konsultacjom. Warto wziąć w nich udział, współtworząc ten bardzo ważny dokument.

Zachęcamy również do zapoznania się z nagraniami z prezentacji raportu podczas konferencji

Oraz z rozpoczęcia konferencji - przemówienia Prezydenta Bronisława Komorowskiego i Ministra Boniego - Szefa Zespołu Doradców Strategicznych Kancelarii Premiera