Na początek ruszyły grupy w Katowicach, Malborku, Morągu, Oławie, Opolu, Orzyszu, Pszczynie, Rabce Zdroju, Rudzie Śląskiej, Rybniku, Skarżysku-Kamiennej, Stroniu Śląskim, Strzegomiu, Szczecinie, Świeciu i Wrocławiu.

Lokalni strażnicy pytają władze o planowanie i realizowanie wydatków z funduszu „korkowego” – zwyczajowo nazywanego też „kapslowym:” czy „alkoholówką”. Nazwa oddaje charakter tych środków - to fragment budżetu gminy pochodzący z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu.

Te pieniądze powinny być przeznaczane na działania przewidziane w Gminnych Programach Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Zapobiegania Narkomanii. Innymi słowy mają być przeznaczone na prewencję i walkę z tymi dwoma zjawiskami. Ale czy tak jest faktycznie? Czy udaje się je dobrze wydawać? Czy w gminie dyskutuje się co będzie najlepsze dla mieszkańców?

Aby to sprawdzić każda z monitorujących grup przeprowadzi analizę pozyskanych dokumentów i wywiady z kluczowymi osobami – wójtem, prezydentem lub burmistrzem, członkami komisji ds. zapobiegania alkoholizmowi, radnymi, pracownikami ośrodków pomocy społecznej. Monitorujący mieszkańcy ruszą też w teren i na własne oczy przekonają się jak w praktyce wyglądają efekty programów - odwiedzą festyny, imprezy i zabawy finansowane ze środków na zapobieganie alkoholizmowi i będą obserwowali co się na nich dzieje – czy mówi się o trzeźwości, a może wręcz odwrotnie alkohol jest częścią imprezy. Jaka jest ogólna atmosfera wydarzenia – czy można powiedzieć, że spełnia swój cel? Przyjrzą się co dzieje się wokół punktów sprzedaży alkoholu. Porozmawiają ze sprzedawcami i klientami.

W ten sposób lokalni strażnicy zbiorą dane i odpowiedzą na kluczowe problemy i pytania postawione w monitoringu, do którego się przyłączyli. A dotyczą one tego czy wydatki są planowane i ewaluowane oraz czy pieniądze są trafnie przeznaczane na działania mogące zmienić sytuację w zakresie alkoholizmu i narkomanii na lepszą. Bez przyjrzenia się sprawie z wielu punktów widzenia, strażnicy nie będą mogli wydawać sądów i rekomendacji. Obiektywizm to jeden z podstawowych warunków monitoringu społecznego. Dlatego oceniany jest system, a nie pojedyncze działania.

Monitoring realizowany przez pierwsze 16 grup potrwa do końca 2011 roku. Wszystkie dane zbierane są za pomocą narzędzia internetowego, zbudowanego specjalnie w tym celu. Po pilotażu, z narzędzia będą mogły korzystać inne grupy i osoby z całej Polski. Pracom będą towarzyszyć dyskusje i spotkania z ekspertami. O postępach będziemy informować na bieżąco na stronie watchdog.org.pl/korkowe.

Autorem narzędzia do monitoringu oraz jego organizatorem jest Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich – organizacja, która bada przejrzystość działań administracji i efektywność wydatkowania przez nią środków. Finansowanie zapewniła Fundacja im. Stefana Batorego i Open Society Institute.