W dyspozycji władz Warszawy znajduje się duża pula lokali mieszkalnych i użytkowych, które miasto może wynajmować osobom fizycznym, firmom lub organizacjom pozarządowym. Ze względu na stołeczny charakter miasta komunalne lokalne użytkowe, zwłaszcza te znajdujące się w atrakcyjnych lokalizacjach, stanowią dobro publiczne, często o ogromnej wartości rynkowej.

W latach, które objął monitoring, organizacje pozarządowe mogły wynajmować lokale użytkowe poza konkursem na podstawie § 4 Uchwały nr XXIX/921/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 28 października 2004 roku w sprawie zasad najmu i dzierżawy lokali użytkowych w domach wielolokalowych, „na prowadzenie działalności charytatywnej, kulturalnej, naukowej, opiekuńczej, leczniczej, oświatowej, badawczo-rozwojowej, wychowawczej lub sportowo-turystycznej, niezwiązanej z działalnością zarobkową, a także organizacjom pożytku publicznego, na cel prowadzonej działalności pożytku publicznego”. Brakowało jednak procedur przyznawania tych lokali oraz kontroli sposobu ich wykorzystania.

Jednocześnie media nagłaśniały przypadki, gdy lokale komunalne przyznawane na warunkach preferencyjnych organizacjom pozarządowym, były wykorzystywane niezgodnie z pierwotnym przeznaczeniem - np. podnajmowane bez zgody firmom komercyjnym. Znane były również przypadki, w których lokale na preferencyjnych warunkach najmowały organizacje, które praktycznie nie działały. Zdaniem monitorujących, miasto nie ponosiło korzyści z takiego wynajmu, rezygnując z zysku, który mógłby przynosić dany lokal, gdyby został wynajęty od razu na działalność komercyjną. Podobne praktyki psuły również wizerunek organizacji pozarządowych w Warszawie.

Adresaci:

Monitoring dotyczył zarządzania mieniem komunalnym i ze względu na specyficzny ustrój m.st. Warszawy objął działania miasta, dzielnic, dzielnicowych Zarządów Gospodarowania Nieruchomościami, Biura Polityki Lokalowej miasta oraz Biura Pełnomocnika ds. Organizacji Pozarządowych.

Cel:

Celem projektu Pozarządowa Inspekcja Lokalowa było zwiększenie przejrzystości procedur wynajmowania lokali komunalnych organizacjom pozarządowym w trybie pozakonkursowym oraz wprowadzenie dodatkowych wymogów zobowiązujących miasto do lepszej kontroli wykorzystywania lokali przez najemców traktowanych preferencyjnie.

Metodologia:

W ramach monitoringu sprawdzano procedury wynajmowania organizacjom pozarządowym lokali użytkowych w trybie pozakonkursowym w latach 2007-2008, w Warszawie.

Realizacja monitoringu była podzielona na następujące etapy:

1. Analiza prawa - w okresie objętym monitoringiem podstawę prawną przyznawania lokali organizacjom pozarządowym w trybie pozakonkursowym w Warszawie stanowiły:
•    Uchwała nr XXIX/921/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 28 października 2004 roku w sprawie zasad najmu i dzierżawy lokali użytkowych w domach wielolokalowych
•    Zarządzenie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 20 stycznia 2005 roku w sprawie określenia trybu i czynności związanych z oddawaniem w najem lub dzierżawę lokali użytkowych w domach wielolokalowych oraz zakresu działania i trybu pracy komisji konkursowych.

2. Zbieranie danych wyjściowych - pierwszym krokiem w zbieraniu danych było skierowanie do Pani Prezydent m.st. Warszawy wniosku o informację publiczną na temat wszystkich lokali użytkowych aktualnie wynajmowanych organizacjom pozarządowym. Wysłano również wnioski do wszystkich burmistrzów dzielnic z pytaniem o wszystkie lokale użytkowe wynajęte organizacjom pozarządowym w trybie pozakonkursowym w latach 2007-2008 będące w dyspozycji danej dzielnicy.

Po analizie materiałów nadesłanych w pierwszym etapie realizatorzy projektu ustalili kryteria, według których dobrali grupę lokali, o których chcieli pozyskać szczegółowe dane. Zdecydowano się na lokale, które mają powierzchnię większą niż 60 m², a ich cena za metr kwadratowy była niższa niż 20 złotych.

Do dzielnic, w których były lokale spełniające wszystkie kryteria (Śródmieście, Bielany, Mokotów, Praga Południe, Praga Północ, Ursus, Żoliborz, Ochota, Wola) wystosowano kolejny wniosek o informację publiczną na temat szczegółowych informacji o każdym z lokali (wnioskowano o podstawę prawną wynajmu, umowę z najemcą, dokumentację przedstawioną przez najemcę podczas ubiegania się o lokal, itp.).

3. Konsultacje Rocznego Programu Współpracy - Warszawska Grupa Obywatelska włączyła się w konsultacje Rocznego Planu Współpracy. WGO wysłało uwagi dotyczące kwestii udostępniania lokali organizacjom pozarządowym, proponując między innymi traktowanie najmu lokali na preferencyjnych cenach, jako element wspierania organizacji objętych programem współpracy. Niestety punkt ten nie znalazł się w programie współpracy na rok 2010.

4. Analiza i przygotowanie bazy danych - zebrane w ramach monitoringu dane zostały przeanalizowane i opracowane w formie internetowej bazy, która zawierała następujące informacje: dzielnica, adres lokalu, powierzchnia lokalu, kwota za metr kwadratowy, kwota wyjściowa za metr kwadratowy, okres najmu, przeznaczenie lokalu, prawo podnajmu, uwagi do lokalu, podstawa prawna wynajmu lokalu, data podpisania umowy, sygnatariusze umowy, numer uchwały przyznającej lokal, informacje o aneksach. Dla pełnego obrazu sposobu wykorzystania lokalu została przeprowadzona ogólna analiza działalności prowadzonej w każdym lokalu. Na podstawie publicznie dostępnych informacji (na stronach internetowych organizacji, w bazie ngo.pl, w KRS-ie) sprawdzono, jaka organizacja wynajmuje każdy z lokali, gdzie znajduje się jej siedziba, jaki ma numer KRS-u oraz jaki jest adres strony internetowej organizacji.

5. Opracowanie i prowadzenie strony internetowej - w ramach projektu przygotowano nową stronę internetową Warszawskiej Grupy Obywatelskiej, na stronie zamieszczano informacje o poszczególnych etapach realizacji projektu, doniesienia prasowe związane z polityką lokalową w Warszawie i innych miastach oraz komentarze realizatorów projektu.

6. Wizje lokalne - realizatorzy projektu przygotowali i przeprowadzili wizje lokalne w 11 lokalach. Odwiedzono zarówno lokale, które wydawały się podejrzane podczas przygotowania bazy danych (np. nie można było znaleźć żadnej informacji o organizacji najmującej lokal lub pod adresem lokalu znajdował się jedynie adres firmy), jak i lokale, w których zdaniem realizatorów prowadzona była działalność zgodna z profilem organizacji i przedmiotem umowy. Na potrzeby wizyt przygotowano specjalny formularz, sprawdzano stan budynku, stan lokalu, czy jest informacja, że organizacja zajmuje lokal, czy wpuszczano wizytatorów do lokalu. Podczas rozmów z najemcami starano się dowiedzieć, jakie są wnioski organizacji ze współpracy z miastem w kwestii najmu lokali.

7. Opracowanie rekomendacji - następnie przygotowano listę głównych problemów, które dostrzeżono podczas wcześniejszych etapów realizacji monitoringu i propozycję zmian, które zwiększałyby przejrzystość i przyjazność procedur przyznawania lokali w trybie pozakonkursowym organizacjom pozarządowym. Problemy i propozycje rozwiązań zostały przygotowane w formie prezentacji, która dyskutowana była podczas konsultacji społecznych z organizacjami pozarządowymi.

8. Konsultacje społeczne - na zakończenie monitoringu przeprowadzono konsultacje społeczne z organizacjami pozarządowymi zainteresowanymi wynajmowaniem lokali od miasta na preferencyjnych warunkach. Odbyły się dwa spotkania - 14 i 17 grudnia 2009 roku. Podczas spotkań zaprezentowano wyniki monitoringu, proponowane rekomendacje oraz przedyskutowano problemy i propozycje rozwiązań.

9. Przygotowanie raportu oraz promocja projektu Pozarządowa Inspekcja Lokalowa - w oparciu o informacje pozyskane podczas realizacji monitoringu oraz konsultacje społeczne z organizacjami pozarządowymi przygotowano raport. Został on wydrukowany i przesłany do Zarządów Gospodarki Nieruchomościami, burmistrzów warszawskich dzielnic oraz Prezydent m.st. Warszawy.

Podczas spotkań konsultacyjnych okazało się, że temat budzi duże zainteresowanie wśród organizacji pozarządowych oraz mediów. 4 stycznia 2010 roku na stronie internetowej warszawa.ngo.pl ukazał się wywiad z Katarzyną Sadło z Warszawskiej Grupy Obywatelskiej, poświęcony polityce lokalowej miasta. Po zakończeniu realizacji projektu temat powracał jeszcze zarówno w serwisie ngo.pl, jak i w Życiu Warszawy oraz w Rzeczpospolitej.

W ramach projektu przygotowano również materiały promocyjne - pocztówki, które były rozdawane podczas spotkań konsultacyjnych oraz w zaangażowanych społecznie warszawskich kawiarniach.

Wyniki:

W wyniku realizacji monitoringu zostały przygotowane rekomendacje podzielone na 7 obszarów problemowych: polityka lokalowa - miejska czy dzielnicowa, niejasne zasady zdejmowania lokali z konkursów i przetargów, brak wpływu mieszkańców na przeznaczenie lokalu, umowy najmu, brak informacji o lokalach, niejasna polityka czynszowa, okresowa weryfikacja lokali.

Wśród proponowanych rekomendacji znalazło się:
•    wprowadzenie spójnej polityki lokalowej;
•    opracowanie procedur zdejmowania lokali z konkursów i przetargów;
•    dostępność umów najmu w Biuletynie Informacji Publicznej;
•    publikowanie listy lokali wynajętych na preferencyjnych warunkach wraz z informacją o najemcy;
•    opracowanie mapy lokali użytkowych w mieście;
•    prowadzenie okresowej weryfikacji wszystkich lokali.

Raport stał się początkiem dyskusji na temat systemu przyznawania lokali na preferencyjnych warunkach organizacjom pozarządowym. Niektóre rozwiązania zaproponowane przez WGO zostały wprowadzone w życie - np. informacje przed lokalami wynajmowanymi przez miasto oraz opis procedury uzyskania lokalu od miasta na stronie internetowej miasta (w zakładce dla organizacji pozarządowych).

Więcej informacji o problemach zaobserwowanych przez WGO i propozycjach rozwiązań znajduje się w raporcie z monitoringu.

Więcej informacji o działaniach na rzecz zmiany w projekcie Pozarządowa Inspekcja Lokalowa znajduje się tu.