Adresaci:

Pracodawcy poszukujący kandydatów i kandydatek na stanowiska pracy, instytucje odpowiedzialne za wdrażanie i monitoring przestrzegania prawa pracy, sędziowie i sędzie orzekające w sprawach prawa pracy oraz wszyscy potencjalni pracownicy i pracownice.

Cele:

Głównym celem projektu było zbadanie skali naruszeń przepisów antydyskryminacyjnych w zatrudnieniu na etapie rekrutacji. Monitoring miał również zdiagnozować stan świadomości polskich pracodawców odnośnie ustawowego obowiązku przestrzegania zasady równego traktowania wobec kandydatów i kandydatek do pracy, a także – poprzez bezpośrednie interwencje realizowane w trakcie trwania projektu – przyczynić się do zwiększenia ich wiedzy na temat obowiązujących w tym obszarze wymogów prawnych.

Drugim celem projektu było zbadanie, jak instytucje publiczne, ustawowo odpowiedzialne za wdrażanie i monitoring zasady równości w zatrudnieniu, wykonują swoje obowiązki i na ile efektywnie przeciwdziałają dyskryminacji w obszarze pracy.

Metodologia:

Narzędziem monitoringu była analiza zgodności treści ogłoszeń o pracę z ustawowym zakazem dyskryminacji wyrażonym w zapisach Kodeksu Pracy. W tym celu strażnicy i strażniczki PTPA przejrzeli łącznie 60727 anonsów zamieszczonych w największych krajowych dziennikach oraz specjalistycznych portalach internetowych. Monitoring skupił się na kilku przesłankach naruszenia zasady równego traktowania: płeć, wiek, wygląd/ prezencja, niepełnosprawność. Badano także, czy pracodawcy – niezgodnie z prawem – wymagają od kandydatów i kandydatek zaświadczenia o niekaralności. Ponadto uwzględniono szeroką kategorię „inne”, do której klasyfikowano pozostałe ciekawe badawczo przesłanki dyskryminacyjne.

W badaniu przyjęto, że do ogłoszeń niespełniających równościowych standardów prawa pracy zaliczają się nie tylko te, które wprost naruszają zasadę równego traktowania (np. „Do pralni i magla kobiety pilnie”), ale także te, które potencjalnie mogły spowodować rezygnację pewnych kandydatów bądź kandydatek z ubiegania się o dane stanowisko pracy z uwagi na niejednoznaczne sformułowanie wymagań, sugerujące wykluczenie pewnej kategorii osób (np. „Stanowisko doradcy klienta – oferta pracy w młodym, dynamicznym zespole”).

Kolejnym etapem projektu było wystosowanie listów do części pracodawców – autorów dyskryminujących ogłoszeń. W niniejszych pismach prawnicy i prawniczki PTPA zwracali uwagę na nieprawidłowości, powołując się na równościowe przepisy prawa pracy mające zastosowanie na etapie rekrutacji oraz wzywali do zmiany praktyk naruszających zasadę równego traktowania. Do pracodawców trafiło łącznie 676 listów, w których wskazano na 805 przypadków możliwego naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu (niektóre ogłoszenia zawierały bowiem więcej niż jedno naruszenie).

Drugim elementem monitoringu było zebranie informacji o działaniach, które w latach 2004 – 2009 Państwowa Inspekcja Pracy oraz urzędy wojewódzkie podejmowały w zakresie wdrażania oraz kontroli zasady równego traktowania – przede wszystkim na etapie poprzedzającym podjęcie pracy lub przygotowania zawodowego. Podmioty te na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zobowiązane są do przyglądania się, czy pracodawcy oraz agencje zatrudnienia z danego obszaru terytorialnego realizują wymóg niedyskryminacji bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, pochodzenie etniczne, narodowość, orientację seksualną, przekonania polityczne i wyznanie oraz przynależność związkową. Kolejne zapytanie dotyczyło także liczby oraz charakteru spraw dotyczących naruszenia zasady niedyskryminacji, które instytucje te skierowały do sądów pracy. Równolegle Stowarzyszenie skierowało prośbę do Ministerstwa Sprawiedliwości o podanie danych na temat liczby spraw dotyczących praktyk dyskryminacyjnych w obszarze zatrudnienia wniesionych do sądów grodzkich w latach 2004 – 2009. PTPA wystąpiło o powyższe informacje, korzystając z trybu ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Wyniki:

Realizatorzy i realizatorki projektu stwierdzili nieprawidłowości w blisko połowie analizowanych ogłoszeń – na 60727 anonsów 24628 zawierało treści wskazujące na nierówne traktowanie, w tym  86% było związanych z nieuzasadnionym wskazaniem płci kandydata bądź kandydatki, 10% - z wiekiem, 2% - z wyglądem (m. in. wymaganie załączenia zdjęcia kandydata bądź kandydatki), 1% - z narodowością, 1% - ze stopniem sprawności. Ponadto w 12 ogłoszeniach wymagano przedstawienia zaświadczenia o niekaralności. Pojawiły się także pojedyncze wymogi dotyczące braku nałogów, stanu zdrowia, związane ze stosunkiem do służby wojskowej oraz orientacją seksualną.

Drugim obszarem zainteresowania był sposób działania instytucji publicznych. Inspektorzy Państwowej Inspekcji Pracy odpowiedzieli, że w ciągu 3 lat podejmowanych kontroli nieprzestrzeganie zasady równego traktowania wykryli w 27 agencjach zatrudnienia (na 864 kontroli) oraz w 30 zakładach pracy. Najczęstsze przejawy dyskryminacji w ogłoszeniach o pracy polegały na kierowaniu ofert do osób w określonym przedziale wiekowym, zazwyczaj wyłącznie do ludzi młodych, do osób określonej płci lub do osób wyłącznie narodowości polskiej. Z kolei większość urzędów wojewódzkich poinformowała, że działania wojewodów w tym zakresie nie ujawniły żadnych nieprawidłowości dotyczących naruszenia zasady równego traktowania. Ostatni monitorowany podmiot - Ministerstwo Sprawiedliwości - stwierdził, że nie posiada danych, które byłyby odpowiedzią na zadane przez PTPA pytanie, a przypadki naruszenia zasady równego traktowania porozbijane są na niedające pełnego obrazu i wybiórcze statystyki, np. liczby spraw o zadośćuczynienie i odszkodowanie wniesionych z tytułu naruszanie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w prawie pracy.

Główny wniosek, jaki wyłania się z całości przeprowadzonego monitoringu, dotyczy niskiego poziomu świadomości pracodawców odnośnie istnienia przepisów antydyskryminacyjnych. Nawet, jeśli zatrudniające osoby wiedzą, że takie zapisy funkcjonują w polskim porządku prawnym, często sprawiają wrażenie, że nie traktują wymogu równego traktowania z należytą powagą.

Wnioski z monitoringu zostały opracowane i zebrane w raporcie „Równe traktowanie w zatrudnieniu. Przepisy a rzeczywistość”. W końcowej części publikacji autorzy i autorki sformułowali rekomendacje, jak przeciwdziałać dyskryminacji w obszarze zatrudnienia, zwiększać wiedzę pracodawców w tym zakresie oraz kształtować ciekawe i rozwijające przypadki egzekwowania tej zasady na drodze prawnej.

Warto również przeczytać: Rusza monitoring prawa antydyskryminacyjnego

Równościowy monitoring ogłoszeń o pracę - raport Polskiego Towarzystwa Prawa Antydyskryminacyjnego

Równość w paragrafach

Prawo + Przeciwdziałanie Dyskryminacji = PTPA