Adresaci działań AKOP

Przedmiotem monitoringu są Komitety Wyborcze partii politycznych, walczące w wyborach parlamentarnych, w zakresie w jakim składają programowe obietnice dotyczące zapobiegania korupcji i partie polityczne w zakresie, w jakim je następnie realizują. Szczególna uwaga poświęcana jest partiom mającym realny wpływ na rządzenie i działaniom kolejnych rządów.

Działania edukacyjne i upowszechniające adresowane są natomiast do opinii publicznej i mediów.

Cel działania AKOP:

Celem Antykorupcyjnej Koalicji Organizacji Pozarządowych jest przyczynienie się do powstania etycznego i zabezpieczonego przed korupcją życia publicznego. Aby to osiągnąć, AKOP zbiera obietnice wyborcze od Komitetów Wyborczych partii politycznych w każdych wyborach parlamentarnych od 2001 roku, monitoruje ich wykonanie, przygląda się standardom etycznym w partiach politycznych i uświadamia obywatelom, że ich przedstawiciele we władzach powinni być ludźmi rzetelnymi, którzy nie składają obietnic wyborczych bez pokrycia oraz że obywatele są tymi, którzy powinni sprawdzać, czy składane obietnice są wypełniane.

Sposoby działania AKOP

• Zbieranie obietnic wyborczych

Obietnice były zbierane cztery razy - w 2001, 2005, 2007 i 2011 roku. 

W 2001 roku zadano 4 ogólne pytania o planowane działania partii w zakresie legislacji, ale także o radzenie sobie z patologiami wewnątrz ugrupowania.

W 2005 roku proszono o ustosunkowanie się do stworzonego wcześniej „katalogu antykorupcyjnego” i dodanie własnych propozycji.

W 2007 roku zadano pytania ogólne o plany partii w zakresie zapobiegania korupcji i jedno szczegółowe o Centralne Biuro Antykorupcyjne. Ogłoszono też konkurs „Kiełbasa wyborcza” na najbardziej absurdalną obietnicę.

W 2011 roku przedstawiono konkretne pytania związane z dziedzinami zagrożonymi patologiami korupcyjnymi, w których członkowie AKOP posiadali wiedzę ekspercką oraz zapytano o najważniejsze planowane działanie partii w pierwszym roku rządów.

• Konferencje prasowe

W latach 2002-2004 co roku organizowano konferencję prasową, na której partie były rozliczane ze swoich działań. 

W 2002 roku dano politykom możliwość przedstawienia własnych wypowiedzi. 

W 2003 roku odniesiono się do przestrzegania zasad praworządności i etyki życia publicznego przez członków poszczególnych partii.

W 2004 roku konferencję poświęcono realizacji konkretnych obietnic legislacyjnych oraz kwestiom etycznym.

• Konferencje przeglądowe i podsumowujące

W 2005, 2007 i 2011 roku zorganizowano konferencje podsumowujące poszczególne kadencje parlamentu. W latach, w których nie było wyborów, od 2006 roku, AKOP organizowała konferencje przeglądowe. Wszystkie konferencje miały stały schemat:

• • przedstawienie oceny wykonania obietnic wyborczych przygotowanej przez organizacje członkowskie  AKOP,
  • informacje o tym, co działo się w partii w zakresie reagowania na łamanie zasad etycznych czy reguł prawa przez członków partii przedstawiane przez AKOP,
  • komentarze ekspertów, 
  • odniesienia się do przedstawionej sytuacji przez reprezentantów partii politycznych.

Na każdej konferencji prezentowano raport z postępów w realizacji obietnic. Relacje z konferencji dostępne są tutaj.

Raporty z realizacji obietnic

Od 2005 roku AKOP zaczęła przygotowywać raporty na konferencje podsumowujące i przeglądowe. Pierwszy raport pojawił się na konferencji podsumowującej kadencję w 2005 roku i był przygotowany przez eksperta zewnętrznego. W kolejnych latach członkowie AKOP sami przygotowywali doroczny raport. Ulegał on drobnym zmianom, z zasady miał on jednak formę tabelarycznego przewodnika, za którym podążała część opisowa. W każdym raporcie przeglądowym odwoływano się do raportów z lat poprzednich.

Raporty dostępne są tutaj.

Sprawdzanie działań rządu

Od 2009 roku AKOP zaczęła wnioskować o informacje na temat prowadzonych przez rząd działań związanych z zapobieganiem korupcji. W ten właśnie sposób sprawdzono informacje o „tarczy antykorupcyjnej”.

27 kwietnia 2009 roku Koalicja, w ślad za doniesieniami medialnymi i rządowym dokumentem „500 dni pracy rządu Donalda Tuska i koalicji PO-PSL”, wysłała wniosek do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM) o informację uszczegóławiającą podawane w tych źródłach informacje o przedsięwzięciu nazwanym „tarczą antykorupcyjną”. Wydawało się bowiem, że został stworzony długo oczekiwany trwały mechanizm zapobiegania korupcji w gospodarce. Służby specjalne miały się przyglądać szczególnie uważnie wybranym procedurom prywatyzacyjnym i przetargowym. W związku z tym AKOP interesowało m. in. jak wyglądało opracowanie tego mechanizmu, jak wybierano konkretne procedury, jak wygląda w praktyce praca związana z „tarczą antykorupcyjną”, jak jest finansowana i jakie dane potwierdzają „zauważalny wpływ” działań na sposób postępowania osób podejmujących decyzje w sferze zamówień publicznych i prywatyzacji, o którym donosił raport rządowy. 

Pełną informację udało się uzyskać po przeprowadzeniu postępowania sądowego, po 28 miesiącach starań i wymienieniu z administracją rządową ponad 30 pism w tej sprawie.

Publikowanie stanowisk

Od 2007 roku AKOP zaczęła publikować swoje oświadczenia. Wyrażano w nich oczekiwania co do polityki rządu w sprawie zapobiegania korupcji, zabierano głos w sprawie projektów zmian w ustawie antykorupcyjnej i ustawie o CBA, komentowano tempo i zakres działań rządowych dotyczących zapobiegania korupcji oraz raporty oceniające polskie dokonania w tej sferze.

Praca z mediami

Co roku konferencje były obejmowane patronatami medialnymi. W pierwszych latach było to kilkanaście stacji telewizyjnych, radiowych i mediów elektronicznych, a od 2008 roku wyłącznie portal www.ngo.pl. Później skupiono się na zapraszaniu mediów i rozsyłaniu notatek prasowych po spotkaniu. Po każdej konferencji ukazywało się przynajmniej kilka materiałów medialnych. Do członków AKOP media zwracały się także o komentarze w związku z ujawnianymi przypadkami nieprawidłowości w życiu publicznym.

Opracowania problemowe

W czerwcu 2010 roku AKOP przygotowała opracowanie zatytułowane „Zasady etyczne zapisane w statutach partii i regulaminach Klubów Parlamentarnych”

Działania angażujące obywateli

W 2001 roku, rozpoczynając swoje działania, AKOP zorganizowała zbieranie podpisów w ramach akcji „Pole do podpisu”. Prawie sto pięćdziesiąt organizacji pozarządowych w ponad stu miejscach w kraju zebrało około 44 tysiące podpisów pod listem skierowanym do ugrupowań politycznych uczestniczących w wyborach parlamentarnych. Chciano, aby jasno określiły, w jaki sposób zamierzają przeciwdziałać korupcji w przyszłej kadencji parlamentu. 5 czerwca 2001 roku przedstawiciele koalicji czterech organizacji, które zorganizowały to przedsięwzięcie – Programu „Przeciw Korupcji” w Fundacji im. Stefana Batorego, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Transparency International - Polska i Fundacji Komunikacji Społecznej – przekazali na ręce ówczesnego Marszałka Sejmu, Macieja Płażyńskiego, wielkie pudło z podpisami. 

W 2002 roku obywatele mogli zadawać politykom pytania poprzez zadzwonienie na numer infolinii.

W 2007 ogłoszono konkurs „Kiełbasa wyborcza” - na najbardziej absurdalną obietnicę dotyczącą zapobiegania korupcji. 

Wynikało to bezpośrednio z jakości obietnic złożonych w 2005 roku, kiedy to pojawiły się pomysły takie jak powołanie Wielkiej Komisji Śledczej, która prześledzi cały proces prywatyzacyjny III RP (LPR); Komisji Prawdy i Sprawiedliwości, która (…) ma służyć rzuceniu światła na ew. patologie procesów prywatyzacyjnych (korupcja, etc.) i wskazanie odpowiedzialnych (PiS), rozliczenie trwającego od kilkunastu lat procesu prywatyzacji, określanej jako (…) „Wielki przekręt” (PSL) czy pozbawienie poczucia bezpieczeństwa korzystania z majątku zdobytego nielegalnie przez „wielkich łapowników okresu transformacji” (Samoobrona RP). 

W związku z tym, w 2007 roku, AKOP ogłosiła konkurs „Kiełbasa wyborcza” na wytypowanie najbardziej bezsensownej obietnicy przedwyborczej. Ocenę obietnic pozostawiono opinii publicznej. AKOP zobowiązała się do dokonania własnej oceny. Dwa tygodnie po wyborach miały zostać ogłoszone wyniki konkursu i wręczone nagrody - "kiełbasy wyborcze" internautów i AKOP - przedstawicielom tych partii, które złożyły obietnice uznane za najbardziej bezsensowne. Tym razem jednak okazało się, że Komitety Wyborcze przedstawiły rozwiązania operujące zestandaryzowanym językiem wprowadzania rozwiązań prawnych i organizacyjnych. W związku z tym Koalicja zdecydowała się zawiesić konkurs "Kiełbasa wyborcza" i wyrazić zadowolenie, że kilkuletnie starania zmierzające do podniesienia poziomu wiedzy o mechanizmach antykorupcyjnych przynoszą rezultaty, przynajmniej w sferze jakości składanych obietnic.

Działania edukacyjne

Na stronie internetowej www.akop.pl można znaleźć odpowiedzi na pytania, czym jest korupcja, czy można zmierzyć jej poziom, jak zachować się w wypadku podejrzenia o korupcję. Ponadto regularnie pojawiają się sondy internetowe. Można też zrobić test wiedzy o korupcji. 

W działania AKOP włącza się młodzież współpracująca z Centrum Edukacji Obywatelskiej, która uczestniczy w dorocznych konferencjach, przygotowuje wystawy, robi badania, pisze tematyczne wiersze i przygotowuje plakaty antykorupcyjne.

Strona internetowa

Na stronie  www.akop.pl  można znaleźć bieżącą informację o działaniach Koalicji oraz zapoznać się z całą dokumentacją. Strona jest przejrzyście prowadzona, na bieżąco uzupełniana, a co najważniejsze dokumentuje wszystkie działania podejmowane przez AKOP.

Działania na rzecz zmiany:

• Działania prawne – egzekwowanie należnej informacji w sądach – przykład „Tarczy antykorupcyjnej”
• Działania społeczne – Kampania Pole do Podpisu, budowanie koalicji
• Działania polityczne – konferencje przeglądowe, wydawanie stanowisk.