Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć to stowarzyszenie, które działa na rzecz osób, których nie stać na profesjonalną pomoc prawną. Od 2003 r. Centrum współpracuje także z Urzędem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (United Nations High Commissioner for Refugees - UNHCR) w zakresie przestrzegania prawa wobec uchodźców w Polsce. Stowarzyszeniu przyświeca idea pomocy prawnej pro bono. Swoje korzenie ma w studenckiej poradni prawnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie studenci - pasjonaci zdobywali pierwsze doświadczenia w zakresie pomocy prawnej dla najuboższych. Absolwenci, którzy nadal chcieli w ten sposób pomagać, postanowili umocnić swoje działania i założyli stowarzyszenie.

STRAŻNICTWO – NATURALNA SPRAWA

Odpowiadając na pytanie, jak doszło do tego, że Centrum zajęło się również działalnością strażniczą, Katarzyna Przybysławska - prezeska Stowarzyszenia, podkreśliła, że to jest dość naturalna sprawa w chwili, gdy organizacja dochodzi do takiego momentu, że trzeba rozpocząć monitoring, czyli systematycznie zbierać informacje. Inaczej mówiąc - kiedy problemy pojedynczych osób powtarzają się i to w tym samym kształcie, trzeba zacząć przeciwdziałać przyczynom. A żeby poznać przyczyny, należy zbierając poszczególne przypadki, przyjrzeć się faktom. Katarzyna Przybysławska dodała również, że kontrola społeczna nad władzą, państwem i jego administracją jest w zasadzie obowiązkiem organizacji.

W POSZUKIWANIU KOMPLEKSOWYCH ROZWIĄZAŃ

Obecne działania Centrum skupiają się głównie na pomocy uchodźcom oraz współpracy z instytucjami, które zajmują się tą problematyką - począwszy od ośrodków dla uchodźców, Urzędu ds. Cudzoziemców, poprzez instytucje Unii Europejskiej i Urzędzie Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców. Centrum współpracuje również z innymi organizacjami pozarządowymi, które doradzają i wspierają uchodźców w Polsce.

Osoby pracujące w Centrum zajmują się obecnie trzema głównymi problemami: procedurą legalizacji pobytu (w szczególności skutecznością procedury odwoławczej od decyzji urzędnika), naruszaniem praw małoletnich cudzoziemców przebywających w ośrodkach zamkniętych (zwłaszcza sens ich detencji, czyli zatrzymania) oraz dyskryminacji ze względu na płeć (szczególnie pod względem przemocy seksualnej wobec cudzoziemek w ośrodkach dla uchodźców).

Do tych zagadnień zespół organizacji podchodzi systemowo, co oznacza, że nie tylko reaguje na indywidualne przypadki zgłaszane przez osoby poszkodowane, ale poszukuje także kompleksowych rozwiązań.

W przypadku decyzji dotyczących pobytu migranta, zauważa się, że często są one wydawane automatycznie, bez rozważenia indywidualnych okoliczności. Zespół przede wszystkim zachęca do składania skarg i obierania przez klientów drogi sądowej. Migranci, związani bardzo krótkim czasem po wydaniu decyzji o wydaleniu z kraju, często mają uniemożliwiony dostęp do sądów (długotrwałość postępowania), a co za tym idzie – także do procedury odwoławczej. Prezeska Stowarzyszenia zauważa, że brakuje orzeczeń w podobnych sprawach, nie ma wykształconej linii orzeczniczej, dlatego też organizacja dołącza się do spraw, które mają potencjał interesu publicznego.

Działając przeciwko naruszaniu praw małoletnich migrantów, Centrum pracuje obecnie nad rozwiązaniami praktycznymi, które umożliwią najmłodszym uchodźcom dostęp do edukacji i opieki zdrowotnej.

Dużym sukcesem w rozwiązywaniu trzeciego problemu było podpisanie w 2008 roku „Porozumienia w sprawie standardowych procedur postępowania w zakresie rozpoznawania, przeciwdziałania oraz reagowania na przypadki przemocy seksualnej lub przemocy związanej z płcią wobec cudzoziemców przebywających w ośrodkach dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy”. Porozumienie to podpisali: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, Komendant Główny Policji, Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców (UNHCR), Fundacja "La Strada" oraz Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć. Dzięki porozumieniu rozpoczęto wiele inicjatyw, które łączył wspólny system przeciwdziałania przemocy seksualnej. Stworzone dzięki tej koalicji ramy formalne, uzewnętrzniły się przede wszystkim w postaci lokalnych zespołów współdziałania, które istnieją przy każdym ośrodku dla cudzoziemców. W skład takiego zespołu wchodzi: pracownik Urzędu do Spraw Cudzoziemców, odpowiedzialny za określony ośrodek; kierownik lokalnej jednostki policji (lub wyznaczony funkcjonariusz) i przedstawiciel organizacji pozarządowej. Ważne jest to, że każdy zespół współpracuje z personelem medycznym w danym ośrodku, może również podjąć współpracę z przedstawicielami innych instytucji oraz przedstawicielami środowisk uchodźczych. Taka szeroka współpraca daje szansę koordynacji działań zarówno w przypadkach indywidualnych, jak i tworzeniu rozwiązań, które będą zapobiegać przemocy. Więcej na ten temat można przeczytać na stronie CPPHN.

PORADNICTWO I KAMPANIE

Bazą do pozyskiwania informacji o stanie naruszeń prawa są również sytuacje udzielania porad prawnych. Są to dwa nurty pomocy: migrantom i uchodźcom - osobom, które poszukują w Polsce ochrony przed prześladowaniem we własnym kraju.

W przypadku tych pierwszych pomoc prawna obejmuje najczęściej problematykę uzyskiwania zezwoleń na zamieszkanie na czas oznaczony, osiedlenie się, pobyt rezydenta długoterminowego i przeciwdziałania dyskryminacji w zatrudnieniu obywateli państw trzecich oraz dyskryminacji w dostępie do innych świadczeń, zwłaszcza tych o charakterze publicznym (jak opieka zdrowotna, edukacja dzieci i zawieranie małżeństw pomiędzy obywatelami Polski oraz cudzoziemcami). Oferta poradnictwa prawnego jest też skierowana do studentów uczelni wyższych, pochodzących z państw trzecich, często borykających się z niejasnymi przepisami dotyczącymi ich pobytu. Więcej o poradnictwie dla migrantów można przeczytać tutaj. W przypadku uchodźców, poradnictwo dotyczy problematyki związanej z nadaniem statusu uchodźcy (lub innych form ochrony, jak np. pobyt tolerowany). Więcej informacji o pomocy prawnej dla uchodźców można znaleźć tutaj.

Warto podkreślić, że Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć nie tylko przyjmuje swoich klientów w biurze, ale przede wszystkim jeździ z poradami do ośrodków recepcyjnych i ośrodków detencyjnych. Tam, na miejscu, udzielane są porady oraz prowadzone monitoringi warunków pobytu uchodźców w ośrodkach. Ciągły kontakt wraz z systematycznym zbieraniem informacji i dokumentacji, pozwala na podejmowanie działań w obszarach, gdzie jest to najbardziej potrzebne. Wysoka specjalizacja w jednej dziedzinie przekłada się również na bycie na bieżąco ze wszystkim, co dotyczy uchodźców na świecie, a przede wszystkim w Europie oraz branie udziału w pracach dotyczących tych zagadnień na najwyższym szczeblu. Współpraca z UNHCR przejawia się również w tym, że Centrum corocznie szkoli funkcjonariuszy Straży Granicznej z zasad traktowania uchodźców i ochrony grup szczególnej troski. Szkolenie to obejmuje zagadnienia prawne, ale osoby przyjeżdżające na szkolenie mogą również zgłosić swoje potrzeby edukayjne - np. jak postępować w środowisku wielokulturowym, jak uniknąć konfliktów wynikających z różnic kulturowych i na co zwracać uwagę? Prowadzenie działań edukacyjnych jest kolejnym elementem strategii organizacji w realizacji celu, jakim jest poprawienie sytuacji migrantów w Polsce.

Aby dotrzeć do swojej grupy docelowej, Centrum prowadzi kampanie informacyjne i społeczne, nakierowane zarówno na cudzoziemców, jak i na ogół społeczeństwa, starając się w ten sposób pozyskiwać jak najszersze grono odbiorców – tak, aby pozytywnie zmienić percepcję uchodźców i migrantów w Polsce. Obecnie Centrum jest w trakcie realizowania dwóch kampanii: kampania społeczna „Uchodźcy mieszkają tez w Polsce. Daj im szansę!" oraz kampania informacyjna „Witaj w Polsce!".

W takiej działalności, jakiej podjęło się Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć,  nie można zapomnieć o zasadach pracy - tak by nie wyrządzić krzywdy ani klientom organizacji, ani też samej organizacji czy jej pracownikom i pracowniczkom.

Wśród zasad dotyczących poradnictwa warto wymienić kilka:
•    zasada dobrowolności daje wolność klientom w skorzystaniu z porady;
•    zasada pisemności zobowiązuje pracowników Centrum do tworzenia po udzielonej poradzie notatki ze spotkania;
•    pracownikom Centrum nie wolno również spotykać się z klientami, gdy są jedynymi osobami w biurze; a także wchodzenia w jakiekolwiek pozaprofesjonalne relacje z klientami. Preferowane są również kontakty twarzą w twarz, przed poradami udzielanymi telefonicznie (bardzo rzadka sytuacja).

Istnieją również zasady dotyczące ubioru podczas pracy na terenie ośrodków - tak by nie prowokował, podkreśla się także rolę międzykulturowych aspektów w pracy z klientami.

Organizacja dba również o niezależność i wiarygodność. Jeśli szkoli pracowników ośrodków, to robi to na zlecenie UNHCR. Osoby pracujące w Centrum powinny unikać nieformalnych kontaktów z osobami pracującymi w ośrodkach dla uchodźców, także czasie prowadzenia szkoleń. Ma to znaczenie, szczególnie gdy następnie te same osoby prowadzą monitoringi w ośrodkach.

Zasady te powstały w oparciu o doświadczenia Stowarzyszenia i na bieżąco dyskutowane -  co sprawia, że mają one praktyczne znaczenie.

To, co najbardziej zwróciło naszą uwagę podczas wizyty w Krakowie, to całościowe spojrzenie osób tworzących Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć na swoją działalność i bardzo wysoki stopień autorefleksji, tak niezbędny do skutecznej działalności strażniczej.

Zdjęcie zespołu Centrum Pomocy Prawnej im. Haliny Nieć (druga od lewej - Katarzyna Przybysławska, prezeska Stowarzyszenia)