GDZIE DRWA RĄBIĄ… - czyli o współpracy organizacji przy wdrażaniu unijnego wsparcia dla rozwoju potencjału III sektora. Podsumowanie prac zespołu roboczego ds. Działania 5.4. w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki

Dzisiaj przedstawiciele organizacji we współpracy z ministerstwami odpowiedzialnymi za planowanie wydatkowania europejskich pieniędzy na wsparcie sektora pozarządowego wspólnie przygotowują harmonogramy działań i na bieżąco starają się reagować na trudności. Czy to rzeczywiste partnerstwo, jak się zawiązało i jakie do tej pory przyniosło efekty? Zapraszam do zapoznania się z podsumowaniem ok. półtorarocznego procesu.

Zespół roboczy ds. Działania 5.4. Wsparcie potencjału III sektora w ramach Priorytetu V Dobre rządzenie w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki działa od I kwartału 2009 r. Spotyka się często, ale pracuje również obiegowo. Przedmiotem jego zainteresowania są:

• plany działania na kolejny rok wdrażania, tj. tematy i zakres projektów systemowych i konkursowych, alokacja na nie przeznaczona,
• efekty zrealizowanych bądź będących w trakcie realizacji projektów – na ile faktycznie wzmacniają III sektor całościowo, powodując faktyczną zmianę.

To, co się dzieje dodatkowo, jest wynikiem rozwijającej się współpracy i nabierania zaufania przez wszystkie strony.  A nie było to na początku łatwe. Można to uznać za tzw. efekt dodany procesu. Rozmawiamy bowiem również o dziewięciu rządowych strategiach horyzontalnych, o badaniach III sektora realizowanych także z innych źródeł niż Europejski Fundusz Społeczny. Wszystkie te inicjatywy w jakiś sposób się ze sobą łączą – w celach, nierzadko w stosowanych narzędziach, w tzw. celach szczegółowych i wreszcie - poprzez finansowanie (choćby w części) z polskiego budżetu.

Co się udało wypracować?
W połowie 2009 roku, kiedy to miało miejsce pierwsze posiedzenie zespołu, koncentrowaliśmy się na zaplanowaniu finansów do końca obecnego okresu budżetowego (tj. do końca 2013 r., z założeniem, że mogą być wydatkowane do 2015 r.). Powiązaliśmy to z obszarami wsparcia NGO. Z uwagi na opóźnienia w realizacji projektu systemowego w roku 2009, którego elementem było badanie organizacji wspierających - zakończone raportem, mającym stanowić źródło informacji do wyznaczenia kryteriów konkursu na ośrodki wsparcia NGO, w roku 2010 zostały przeprowadzone trzy konkursy w miejsce planowanych dwóch.

Ostatecznie na rok 2010 zaplanowano:

• tworzenie regionalnych i lokalnych centrów informacji i wspomagania organizacji pozarządowych oraz wsparcie działalności nowoutworzonych oraz już istniejących centrów w zakresie pomocy doradczo-szkoleniowej dla organizacji pozarządowych  27 000 000 EUR,
• na tworzenie i wspieranie porozumień (sieci) organizacji pozarządowych o charakterze terytorialnym oraz branżowym 20 000 000 EUR,
• tworzenie i wdrażanie programów z zakresu poradnictwa prawnego i obywatelskiego 76 000 000 EUR,
• konkurs na projekty innowacyjne w zakresie wspierania rozwoju narzędzi związanych z kontraktowaniem usług społecznych (outsourcing) przez administrację publiczną 25 000 000 EUR.

W roku 2011 mają się odbyć konkursy na:

• wypracowanie i upowszechnianie standardów działania trzeciego sektora, zapewniających wysoką jakość realizacji zadań publicznych oraz uzgadniania polityk publicznych we współpracy z administracja publiczną  20 000 000 EUR,
• tworzenie regionalnych i lokalnych centrów informacji i wspomagania organizacji pozarządowych oraz wsparcie działalności nowoutworzonych oraz już istniejących centrów w zakresie pomocy doradczo-szkoleniowej dla organizacji pozarządowych  55 000 000 EUR.

Rok 2012 ma przynieść możliwość realizacji projektów z zakresu:

• tworzenie i wspieranie porozumień (sieci) organizacji pozarządowych o charakterze terytorialnym oraz branżowym 25 000 000 EUR,
• upowszechnianie standardów współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi 24 000 000 EUR

Ostatni rok organizacji konkursów w tym okresie programowania - 2013, przewiduje:

• tworzenie i wdrażanie programów z zakresu społecznego nadzoru nad działalnością sektora publicznego 10 000 000 EUR.

Ponieważ zespół zaczął działać w 2009 roku, nie miał wpływu na poziom środków przeznaczonych na konkursy w latach 2008-2009 . Zaplanowana alokacja przedstawiała się następująco:

• 2008 - tworzenie i wspieranie porozumień (sieci) organizacji pozarządowych o charakterze terytorialnym oraz branżowym (20 000 000 EUR) oraz tworzenie i wdrażanie programów z zakresu poradnictwa prawnego i obywatelskiego (30 000 000 EUR),
• 2009 - tworzenie i wdrażanie programów z zakresu społecznego nadzoru nad działalnością sektora publicznego (15 000 000 EUR).

Alokacja na całe działania 5.4. jest oczywiście wyższa i obejmuje również projekty systemowe. Z uwagi na możliwość odwołań, jak i ryzyko kursowe, część środków nie została zaplanowana. Pieniądze te zostaną ostatecznie zaprogramowane pod koniec okresu wdrażania.

Dzisiaj współpracujemy przy Planie działania dla całego 5.4., tj. projektów systemowych oraz konkursowych (i kryteriach wyboru projektów, co jest kluczowe w tej ścieżce). Stopniowo do tego dochodziliśmy. Dodatkową trudnością jest charakter całego Priorytetu V, za który całościowo odpowiada Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego, jako że jest to tak szeroki obszar, że chyba powinna go nadzorować Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, która jest jedną z Instytucji Pośredniczących. Do wiosny 2011 r. trwa przegląd priorytetu z udziałem ekspertów OECD. Szykują się poważne zmiany w układzie działań. Na razie jednak pracujemy na tym, co dotychczas, jakkolwiek Komisja Europejska zablokowała wszystkie nowe projekty, które miałyby charakter badawczy. Wiosna 2011 roku przyniesie zmiany.

Jak przebiegała współpraca?
Przyznać trzeba, że współpraca w zespole jest trudna. Argumenty strony pozarządowej i rządowej są nierzadko rozłączne i długiej dyskusji wymaga ustalenie konsensusu. Nie zawsze wspólne rozwiązanie da się wypracować bezboleśnie i z efektem naprawdę satysfakcjonującym obie strony.

W ubiegłym roku jesienią praca nad Planem działania na 2010 rok i kryteriami wyboru projektów w planowanych konkursach, nie przyniosła oczekiwanego efektu. Decyzje oparły się o Grupę roboczą ds. dobrego rządzenia (a więc o szczebel wyższe ciało dialogu w systemie wdrażania PO KL), która w moim odczuciu przymusiła (w pozytywnym znaczeniu tego słowa) zespół do większej współpracy i ustalenia wspólnego stanowiska.

Jako osoby reprezentujące NGO napotykamy czasami na takie ograniczenia administracji, które pomimo proponowanych logicznych kierunków interwencji funduszy, nie mogą zostać zrealizowane. Mam na myśli np. ograniczenie organizacji w danym roku kalendarzowym do dwóch postępowań konkursowych. Również w toku prac nauczyliśmy się, że bardziej efektywne są konkursy zamknięte, bo w otwartych bardziej liczy się tempo złożenia wniosku, niż jego zawartość merytoryczna. Z powodu wyczerpania środków nawet bardzo dobry pomysł zgłoszony np. po 3 tygodniach trwania konkursu, może nie zostać zakwalifikowany do realizacji.

Skład zespołu
Prace zespołu prowadzą dwie osoby, pełniące funkcje Współprzewodniczących: z ramienia organizacji pozarządowych Tomasz Schimanek, ekspert związany z wieloma NGOsami, członek Rady Działalności Pożytku Publicznego poprzedniej kadencji, zaś w imieniu administracji – Krzysztof Więckiewicz, Dyrektor Departamentu Pożytku Publicznego w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej.  Zgodnie z zasadami pracy Zespołu, wypracowanymi wspólnie przez zainteresowane strony, a więc NGO i administrację rządową, w jego pracach uczestniczą:

Przedstawiciele strony rządowej:

• Departamentu Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego (Instytucja Zarządzająca PO KL),
• Departamentu Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego, Ministerstwo Pracy  i Polityki Społecznej (Instytucja Pośrednicząca PO KL),
•  Departamentu Pożytku Publicznego, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (Instytucja Pośrednicząca 2 stopnia),

Przedstawiciele strony pozarządowej:

• członkowie Komitetu Monitorującego PO Kapitał Ludzki,
• członkowie Grupy roboczej ds. dobrego rządzenia,
• oraz przedstawiciele Instytutu Spraw Publicznych i Federacji Organizacji Pozarządowych Centrum Szpitalna wymiennie jako sprawozdawcy.

Jak to jest z członkami zespołu z ramienia organizacji?
Gwoli ścisłości należy dodać, że dziewięcioosobowe grono przedstawicieli NGO, w międzyczasie się zmienia osobowo, jednak są to wciąż te same organizacje, których przedstawiciele są członkami ciał dialogu związanych z wdrażaniem PO KL. Z czasem coraz mniej osób reprezentujących NGO aktywnie uczestniczy w pracach zespołu – zarówno biorąc udział w spotkaniach, jak i podejmując dyskusję mailowo.  To przykre, zwłaszcza w kontekście początków zespołu i powodów, dla których doszło do jego powołania. Również sprawozdawczość z posiedzeń zespołu, których było już piętnaście, a raczej przekazywanie informacji na ten temat do III sektora, nie spełnia standardów. I to jest kamyczek do naszego własnego pozarządowego ogródka. Ponieważ osoby, które z założenia taką rolę miały pełnić, od jakiegoś czasu z rzadka uczestniczą w spotkaniach, nikt inny nie przejął tej funkcji, zaś protokoły z posiedzeń przygotowuje strona rządowa i chociaż mają one formę notatek, czy krótkich protokołów, nikt z nas (co jest karygodne, przyznaję) ich nie publikacje choćby na portalu ngo.pl. Zbyt dużo pracy? Brak świadomości, że to też nasze zadanie? Poczucie, że skoro wiem (=moja organizacja wie), co i dlaczego się dzieje w zespole, to już wystarczy?

Przyznaję,  że zadanie przygotowania niniejszego tekstu mnie osobiście zmusiło do zrobienia rachunku sumienia w tym zakresie. Na pewno będziemy musieli porozmawiać na ten temat w gronie osób uczestniczących w pracach zespołu i zdecydować, jak będą upowszechniane w III sektorze informacje na temat jego prac.  Mają one bowiem wpływ na to, co dotyczy organizacji, i to zarówno w zakresie działań podejmowanych przez administrację w ramach projektów systemowych, jak i kształt kryteriów wyboru projektów w procedurach konkursowych.

Jak doszło do powstania zespołu?
Niestety, zaczęło się od nieporozumień. Na skutek napływających z regionów informacji o niejasnościach z przeprowadzeniem pierwszych konkursów oraz – co niemniej ważne - w wyniku braku informacji w III sektorze odnośnie planów administracji rządowej odpowiedzialnej za wdrażanie tegoż działania, przy wsparciu Ministerstwa Rozwoju Regionalnego organizacje doprowadziły na początku lutego 2009 roku do spotkania z przedstawicielami zarówno Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, zajmującego się wdrażaniem działania mającego na celu wzmocnienie potencjału sektora pozarządowego, jak i Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, które nadzoruje całość wdrażania Priorytetu V Dobre rządzenie. Spotkanie odbyło się w centrum organizacji pozarządowych w Warszawie, na ul. Szpitalnej. W spotkaniu wzięło udział ośmioro przedstawicieli MPiPS, w tym pan Jarosław Duda, Sekretarz Stanu, dwoje przedstawicieli MRR oraz siedemnaścioro przedstawicieli organizacji pozarządowych. Szczegółowo przebieg i wnioski z dyskusji zostały opisane i opublikowane na portalu ngo.pl . Po tej informacji jednak do organizacji inicjujących proces, zwłaszcza Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, która wzięła na siebie taką rolę za zgodą pozostałych uczestników wcześniejszych dyskusji, nie odezwała się żadna organizacja, zgłaszając zainteresowanie tematem i pracą w zespole. W efekcie skład został ustalony tak, jak opisałam to w akapicie powyżej.

Dodać należy, że podobne ciało, o nazwie Komitet Sterujący, od początku wdrażania okresu 2007-2013 funkcjonuje dla Działania 5.5. Rozwój dialogu społecznego. Nie było oporów przy jego powołaniu i nikt nie kwestionuje jego decyzji. W jego skład wchodzą oprócz właściwych instytucji reprezentujących rząd, przedstawiciele reprezentatywnych partnerów społecznych. Reprezentatywnych – mówiąc w skrócie, tych samych, które są członkami Komisji Trójstronnej ds. Społeczno-Gospodarczych.

Dzisiaj
Dwudniowe posiedzenie zaplanowane na styczeń zostanie poświęcone ewaluacji dotychczas przeprowadzonych konkursów i zakończonych projektów pod kątem faktycznego osiągnięcia rezultatów, mających wpływać na wzmocnienie III sektora poprzez sieciowanie, usługi wspierające, działania strażnicze, czy świadczenie poradnictwa obywatelskiego. W obrębie wszystkich wymienionych obszarów zostały już wydane znaczne środki  z PO KL - mam na myśli jedynie wsparcie z  Priorytetu V, a więc z poziomu krajowego.

Pomimo, że u początku tej współpracy legły nieporozumienia, w mojej ocenie rozwija się ona coraz lepiej. Nabraliśmy do siebie zaufania, jasno określamy swoje cele i warunki brzegowe, w jakich się poruszamy. Ułatwia to nie tylko proces dyskusji, ale i pomaga wspólnie wziąć odpowiedzialność za ostateczny kształt zarówno planowania, jak i wdrażania działania 5.4. Jest dla III sektora bardzo ważne, bo ma doprowadzić do faktycznego stałego umocnienia organizacji obywatelskich jako ważnego elementu struktury społecznej. Nie na wszystko zespół ma wpływ, nie we wszystkim jego pozarządowi członkowie zgadzają się nawet we własnym gronie, co dodatkowo pokazuje trudności, jakie przed nami stoją.

Stare powiedzenie mówi, że gdzie drwa rąbią, tam wióry lecą. Mam nadzieje, że pomimo tego, że tych wiórów do tej pory było całkiem sporo, to efekt w postaci porąbanych drew będzie tego wart.

Grudzień 2010 (wyróżnienia w tekście pochodzą od redakcji)

***

Agata Wiśniewska-Górczewska – Dyrektor Programu Europejskiego Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych (OFOP). Bierze udział w pracach Zespołu ds. Działania 5.4. Rozwój potencjału III sektora w Priorytecie V Dobrze rządzenie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki jako członkini Grupy roboczej ds. dobrego rządzenia, gdzie zastępuje Mirosławę Hamerę, reprezentującą OFOP w Komitecie Monitorującym PO Kapitał Ludzki. Poza tym z ramienia Federacji pełni funkcję zastępcy członka Komitetu Koordynacyjnego Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia (KK NSRO) i przewodniczącej Grupy roboczej ds. społeczeństwa obywatelskiego, funkcjonującej przy Komitecie. Z wykształcenia etnolog. W OFOP-ie odpowiada za działania związane z reprezentacją III sektora.

Kontakt:
agata.wisniewska@ofop.eu
Biuro Programu Europejskiego OFOP
tel./fax 22 619 46 94
ul. Ks. I. Kłopotowskiego 6 lok. 61
03-717 Warszawa