Ważne jednak, że niezależnie od motywacji obywatele dysponują wieloma prawami, które nie tylko dają im oręż do sprawowania takiej kontroli - np. poprzez zadawanie pytań administracji zgodnie z ustawą o dostępie do informacji publicznej - ale też możliwość poprawiania działań - np. składania skarg na działania urzędów i wniosków o wprowadzenie zmian. Obywatele mają prawo interesować się działaniami samorządu czy władz, dlatego że to właśnie o jakości ich życia decydują wybrane władze i aparat administracyjny. Głos obywateli może wpływać na sprawowanie rządów i rządzący powinni być na niego otwarci, gdyż dzięki temu realizowana polityka może być lepsza, bardziej trafna i efektywna.

Bez głosów obywateli pewne problemy nigdy nie zostałyby zauważone. Jak powiedział niegdyś Prezes Urzędu Zamówień Publicznych: Żadna forma kontroli państwowej, nawet najlepiej zorganizowanej i realizowanej nie zastąpi kontroli obywatelskiej, społecznej, realizowanej na co dzień. Kontrola instytucjonalna nie ma szans na dotarcie zawsze i wszędzie tam, gdzie następuje przekroczenie przepisów. Natomiast w każdym takim przypadku mogą i powinni natychmiast reagować ci, którzy to widzą, których interes to narusza, między innymi członkowie społeczności lokalnej.

Kontrola społeczna wynikająca z praw obywateli, może przerodzić się w działanie strażnicze - czyli zadanie z wyraźnie postawionymi celami, w ramach którego przeprowadzone zostanie systematyczne badanie jakiegoś wybranego problemu. W wypadku monitoringu funduszu korkowego - trafności i efektywności gminnego systemu zapobiegania alkoholizmowi i narkomanii, ze szczególnym uwzględnieniem środków pochodzących z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Zaletą takiej zorganizowanej formy działania jest wyrównanie poziomu wiedzy pomiędzy obywatelem i władzami oraz możliwość partnerskiej relacji, w której pokazywane będą sposoby widzenia sprawy przez obie strony. Wszelkie uwagi powinny być zatem traktowane jako bezcenne źródło informacji dla władz i wyraz obywatelskiej troski o dobre rządy lokalne. Pod warunkiem, że monitorujące osoby czy organizacje zachowają zasady zapisane w Karcie Zasad – obiektywizm, jawność, rzetelność działanie na rzecz dobra wspólnego.

Warto, aby kontrolujący rozumieli system, w którym działają i szukali przyczyn występowania problemów. Jeżeli za pieniądze na zapobieganie alkoholizmowi organizowane są imprezy na których podawany jest alkohol, rekomendacje winny dotyczyć lepszej kontroli ze strony gminy czy wprowadzenia wyraźnych regulacji, które zapobiegać będą tej sytuacji w przyszłości. To powoduje, że pojawia się punkt wspólny do dyskutowania nad przyszłością gminy. Oczywiście wymaga to też otwartości ze strony administracji i chęci wdrożenia rekomendacji lub co najmniej ich przemyślenia. Ważne jednak, że pokazano administracji działanie możliwe przez nią do wykonania. 

Założenia monitoringu funduszu korkowego biorą pod uwagę wszystkie te aspekty. Dlatego cele określono jako:

• Doprowadzenie do tego, aby Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii w gminie wpisywał się w szersze myślenie o zapobieganiu tym problemom. By był spójny z innymi dokumentami strategicznymi i trafny, czyli aby podejmowane na jego podstawie działania miały większą skuteczność.
• Doprowadzenie do efektywnego, rzetelnego i celowego zarządzania środkami na radzenie sobie z problemami alkoholizmu i narkomanii.

Realizatorzy uznali bowiem, że zacząć należy od badania systemu. Jeżeli wszystkie właściwe działania są podejmowane, to system powinien być efektywny. Jeżeli nie, to oznacza że być może powinien zostać poprawiony. Takie podejście zapewnia działanie na rzecz dobra wspólnego (badane są sprawy dotyczące w jakimś stopniu wszystkich mieszkańców) i daje możliwość wydawania obiektywnych sądów.

Każda monitorująca organizacja, grupa czy osoba podejmuje działania z inną intencją. I inaczej wykorzysta wyniki monitoringu. Być może będzie to dyskusja o tym co warto finansować w kwestii zapobiegania problemom alkoholizmu i narkomanii. Sam monitoring dąży jednak do obiektywności, bada procedury, zgodność z prawem, sposoby tworzenia planów. To, jakie rozwiązania są skuteczne zależy od skomplikowanych uwarunkowań lokalnych oraz – przede wszystkim – od indywidualnych i profesjonalnych doświadczeń osób wydających sądy. Bardzo trudno jest obiektywnie twierdzić, co jest najlepszym rozwiązaniem, jeśli w dyskusji nie zobaczy się całości występujących problemów. W tym sensie monitoring jest zaledwie podstawą do podejmowania samodzielnych działań przez uczestniczące zespoły. Organizatorzy dołożą jednak starań, alby zapewnić dostęp do ekspertów i możliwość oceny programów z różnych punktów widzenia. 

Organizatorem monitoringu jest Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich – organizacja, która bada przejrzystość działań administracji i efektywność wydatkowania przez nią środków. Uczestnikami są organizacje, grupy i obywatele oraz obywatelki, którzy chcą zobaczyć jak system wygląda w ich gminie, podnieść poziom swojej wiedzy i stać się partnerem dla władz do rozmowy i dyskusji. Podejmując się tego zadania wchodzą na trudną, ambitną i niezwykle wciągającą drogę watchdoga – tego, kto postawił zajrzeć za kulisy władzy.